Sinema

Elia Kazan

Elia Kazan

1909 yılında Türkiye’de doğan Elia Kazan dört yaşındayken ailesiyle birlikte ABD’ye göç eder. Yale Üniversitesi’nde tiyatro eğitimi alır. 1932-1939 yılları arasında Group Theatre’de yer alır.

İlk oyunu 1934’te New York’ta sergilenir. Daha sonra yönettiği oyunlarla Broadway’in en iyi yönetmenleri arasına girer.

Amerika’nın en iyi yönetmenleri arasında sayılan Kazan 1947’de birçok ünlünün yetiştiği Actors Studio’yu kurar. Marlon Brando ve James Dean gibi isimler buradan çıkar. 1944’te sinema filmi yönetmenliğine başlar. Filmleri genellikle ilerici ve toplumsal açıdan eleştirel temalar içerir. Genellikle tanınmamış isimlerle çalışmayı tercih eder ancak filmlerinde rol alan birçok sanatçı onunla çalıştıktan sonra yıldız olur. Natalie Wood, Marlon Brando ve James Dean gibi…

1948 yılında ilk filmlerinden biri olan Centilmenlik Anlaşması ile ilk Oscar’ını kazanır. 1960-1964 yıllarında Lincoln Sahne Sanatları Merkezi Repertuar Tiyatrosu’nun yönetmenleri arasında yer alır. 1952 yılında Senatör Mc-Carthy’nin Amerikan Karşıtı Faaliyetler Komitesi’ne ifade veren ve kendisi de Komünist Parti üyesi olan Kazan, sinemacı komünist eğilimli sekiz arkadaşını ele vererek onların kariyerlerinin sona ermesine yol açar. Bunlardan biri senarist Abraham Polonsky’dır. Sinema ve sanat çevrelerinde pek çok kişi, “arkadaşlarını ihbar eden bir hain” olarak damgaladığı bu büyük sinemacıyı asla affetmez. Rıhtımlar Üzerinde isimli filmi bu sürecin izlerini taşır. 1999 yılında 71. Akademi Ödülleri’nde Yaşam Boyu Onur Ödülü’nü alırken bu sebeple protesto edilir.

Türkiye’yi sık sık ziyaret eden ve Zülfü Livaneli’nin Sis filminde küçük bir rol alan Elia Kazan kendisini Amerikalı, Türk ya da Rum değil Anadolulu olarak tanımlar. Ailesinin yaşadığı yer olan Kayseri’ye ziyaretlerde bulunur. İki defa İstanbul Film Festivali’ne katılır. Onun başkanlığında yapılan sansüre tepki yürüyüşü sonucunda dönemin Kültür Bakanı uluslararası düzeyde düzenlenen tüm film festivallerini sansürden muaf tutar.

Kader Değişmez/The Arrengement, Türkiye’den göç etmiş bir çocuğun aile ilişkilerini ele aldığı bir filmidir. Bir İstanbul ailesinin gelenek ve ilişkilerini içten biçimde yansıtan bu film, ABD’de öteki filmleri kadar ilgi görmez. Çektiği filmler bir çok Oscar alan yönetmen, biri Onur Ödülü olmak üzere üç Oscar sahibidir. Diğer  ödülleri arasında Berlin’deki Altın Ayı Onur Ödülü, Cannes’daki Altın Palmiye, Venedik’teki bir Gümüş Arslan ve Jüri Özel Ödülü ile dört Altın Küre bulunuyor.

1960’larda kitap da yazmaya başlayan Elia Kazan altı roman yayımlar, sinemadan elini eteğini çektiği 90’larda tamamen yazı faaliyetleriyle uğraşır. Elia Kazan 2003 yılında hayatını kaybeder.

Filmografi:
•    A Tree Grows in Brooklyn (Bir Genç Kız Yetişiyor) (1945)
•    Gentleman’s Agreement (Centilmenlik Anlaşması) (1947)
•    Pinky (1949) (Kara Damga)
•    A Streetcar Named Desire (İhtiras Tramvayı) (1951)
•    Viva Zapata! (1952)
•    On the Waterfront (Rıhtımlar Üzerinde) (1954)
•    East of Eden (Cennetin Doğusu) (1955)
•    Baby Doll (1956) (Taş Bebek)
•    A Face in the Crowd (1957) (Kalabalıkta Bir Yüz)
•    Splendor in the Grass (1961) (Aşk Bahçesi/Gençlik Biterken)
•    America, America (1962) (Amerika, Amerika)
•    The Arrangement (1969) (Uzlaşma)
•    The Last Tycoon (Son Patron) (1976)

Yorumlar

Bir yorum yapın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Yukarı