Bağlantıda kalın

Abidin Dino

23 Mart 1913 yılında İstanbul’da doğan çağdaş resmin öncülerinden Abidin Dino aynı zamanda yazar, karikatürist ve film yönetmeni olan çok yönlü bir sanatçıdır. Ailesi doğduğu yıl Cenevre’ye yerleşir daha sonra Fransa’ya geçerler. 1925 yılında ise Türkiye’ye dönerler.

Anne ve babasının ölümünden sonra Robert Koleji’ndeki öğrenimini yarıda bırakıp şair abisi Arif Dino’nun desteğiyle resim, karikatür ve edebiyat alanlarında kendini geliştirmeye başlar. 1930’lu yıllarda ilk çizim çalışmaları Yarın gazetesinde yazıları da Artist dergisinde yayımlanır. Nazım Hikmet’in Sesini Kaybeden Şehir ile Bir Ölü Ev ve Pertev Naili Boratav’ın Türk Masalları adlı eserlerini resimler. Esrarkeşler ve Parmak İstifleri adlı dizileri gerçekleştirir.

Çalışmalarında sürekli yenilik peşinde olan Dino, 1933’te D Grubu topluluğunu Nurullah Berk, Cemal Tollu, Zeki Faik İzer, Elif Naci ve Zühtü Müridoğlu gibi isimlerle kurar. Topluluk düşünce yanı ağır basan eserler üretip  birçok sergi açar.

Aynı yıllarda Rus Yönetmen Sergey Yutkeviç’in Türkiye’ye, Türkiye’nin Kalbi Ankara filmini çekmek üzere gelir. Abidin Dino’yu çalışmalarını sergilemek üzere Leningrad’a davet eder. 1934’te gittiği Leningrad’da sinema eğitimi alarak, dekoratör ve ressam olarak Yutkeviç’in çalışmalarına katılır. Yönetmenin Madenciler filminde de çalışma olanağı bulan Dino; 3 yıl sonra 2. Dünya Savaşı’nın çıkması nedeniyle önce İngiltere’ye sonra da Paris’e gider; çalışmalarını burada sürdürür. Bu dönemde Gertrude Stein, Tristan Tzara, Eisenstein, Andre Malraux ve Pablo Picasso gibi dönemin önde gelen sanatçılarıyla tanışır.

Abidin Dino 1939’da İstanbul’a döner. Sanatçı bir grup arkadaşıyla Liman Grubu diye anılan Yeniler Topluluğu’nu kurar. Limandaki balıkçıların resimlerinden oluşan çalışmalarıyla açtıkları sergi büyük ilgi görür. 1941’de siyasal çalışmaları nedeniyle önce Mecitözü’ne sonra da Adana’ya sürgüne gönderilir. Adana’da bulunduğu süreçte öğretim üyesi, çevirmen ve yazar Güzin Dino ile evlenir. Resimlerinde pamuk işçilerini işlediği bu dönemde Kel adlı oyunu ve 1950’de Çingeneler adlı bir film senaryosunu yazar.

Sürgünden sonra tekrar İstanbul’a dönen Abidin Dino İkinci Dünya Savaşı adlı diziyi gerçekleştirir ve 1952’de tamamen Paris’e yerleşir. Amerika, Fransa ve Cezayir’de sergiler açar. Bir dönem Fransa Plastik Sanatlar Birliği’nin başkanlığını yapar ve New York Dünya Sergisi’nin sanat danışmanlığını yapar. Eşi de Paris’teki Ulusal Bilim Merkezi’nde çalışır ve Doğu Dilleri Enstitüsü’nde öğretim üyeliği yapar.

1966’da Golemata Voda isimli belgesel filmi yönetir; bu film Flaherty Ödülü’nü alır. 1968 öğrenci olaylar sırasında yürüyüş ve toplantılara katılan Dino sokaklardaki bu olayları konu aldığı resimler çizer. Türkiye’de ilk kişisel sergisini 1969 yılında açar. Sergileri arasında “Eller, Parmaklar, Acılar, Acayipler, Tedirginler, Domatesler” (1984, İstanbul) ve “Bu Dünya Sergisi” (1987, İstanbul) yer alır. El motiflerinden oluşan heykeli 1993’te Maçka’ya yerleştirilir.

Abidin Dino çalışmalarında tek bir konuyu ele alarak resim yapar. Bunlar arasında İşkence, Atom Korkusu, Uzay, Adalar, Savaş ve Barış ile Çıplaklar gibi çalışmaları yer alır. 1978’de Yaşar Kemal’in Deniz Küstü, İlhami Bekir’in Unuttum (1979) ve Melih Cevdet Anday’ın Tanıdık Dünya (1984) adlı kitaplarını resimler.

Çizgi ve desenlerin ön plana çıktığı resimlerinde genellikle işçi ve köylü tiplerini özgün bir üslupla işler. Başlangıçta Picasso’nun etkisinin görüldüğü eserlerinde gittikçe, özgün ve yerel bir senteze ulaşır. Çeşitli dergilerde çizgi ve yazılarıyla halktan yana, gerçekçi bir sanat görüşünü savunur.

Abidin Dino 7 Aralık 1993’te 80 yaşında Paris’te vefat eder. Cenazesi İstanbul’a getirilerek Aşiyan Mezarlığı’na defnedilir.

Kitapları:
• Kısa Hayat Öyküm – Can Yayınları
• Sensiz Her şey Renksiz – Can Yayınları
• Sinan – Bir Düşsel Yaşamöyküsü – Can Yayınları
• Yeditepe Öyküleri – Can Yayınları
• Nazım Üstüne (Yapı Kredi Yayınları)

Yorumlar