Bağlantıda kalın

Ani Harabeleri

Ani Harabeleri (Ermenice: Անի, Latince: Abnicum), Kars’ın Merkez ilçesinde, il merkezine 48 km. uzaklıkta, Arpaçay Nehri boyunda bulunan ören yeri. 961-1045 yılları arasında Bagrat hanedanından Ermeni hükümdarlarının başkenti olmuştur. 11. ila 12. yüzyıla ait bazı İslam mimarisi eserlerini de barındırır

Tarih:

Kentin adı en erken 6. yüzyılda Gamsaragan sülalesinden Ermeni beylerine ait bir müstahkem yer olarak geçer. Ermeni Gamsaragan ailesi ile Ermeni Bagrationi (Bagrat) ailesi arasındaki uzun mücadele ikincilerin zaferi ile sonuçlanmış ve 780 yılında Gamsaragan’lar mülklerini Bagratlılara satarak Bizans ülkesine göçmüşlerdir. Bagratlı I. Aşot 885 yılında Abbasi Halifesi ve Bizans İmparatoru tarafından “Ermenistan Kralı/Şehinşah-ı Armen” olarak tanınmıştır. Aşot ve oğulları önce (bugünkü Tuzluca ilçesinin 8 km kuzeyinde Halimcan köyü yakınında bulunan) Bagaran kentinde, daha sonra (Akyaka ilçesinde Koyucak mevkiinde bulunan) Şirakavan’da ve Kars merkezde hüküm sürmüştür. 961 yılında 3. Aşot (953-977) başkentini Ani’ye taşıyarak burada büyük bir kentin inşaına başlamıştır.

Kent en parlak devrini 2. Smpat (977-989) ve oğlu Gagik (989-1020) döneminde yaşamıştır. Bu devirde kent nüfusunun 100.000’i aştığı rivayet edilmektedir. 1045’te Bizanslılar Ani’yi zaptedip Bagratlı devletine son verince savunmasız ve huzursuz kalan bölge, 1064’te Selçuklu sultanı Alparslan’a teslim olmuştur.

Türk Fethinden Sonra
Kent, 1064 yılına kadar Bizans yönetiminde kalmış ve bu tarihte Selçuklular tarafından zaptedilmiştir. Ancak kentte Selçuklu idaresinin kurulmuş olduğuna dair bir belirti yoktur. Selçuklu fethinden kısa bir süre sonra kent ve çevresinin Kürt kökenli Şeddadî beyliğinin yönetiminde olduğu görülmektedir. Ani’deki en önemli İslam eseri olan Menuçihr Camii, 1072 yılında Şeddadî emiri Menuçihr tarafından yaptırılmıştır.

1190 yılı dolayında Zakare Mkhrgrdzeli adlı Gürcü beyi Ani hisarını üs alarak Kars ve Ahıska bölgesini kapsayan bir egemenlik kurmuştur. Bunun soyundan gelenler önce Tiflis’teki Gürcü krallarına, sonra Moğol İlhanlılar’a bağlı “atabey” sıfatıyla hüküm sürmüşlerdir. Ani’deki Hıristiyan eserlerinin bir çoğu bu devirde yapılmış veya onarılmıştır. Daha sonra kent Celayirli ve Karakoyunlu devletlerinin egemenliğine girmiş ise de, nüfusu ağırlıkla Ermenilerden oluşmuştur.

Ani 1319’daki depremde ağır hasar görmüş, daha sonra Timur tarafından ele geçirilerek tahrip edilmiştir. Buna rağmen 1535 Osmanlı-İran savaşında tamamen terkedilinceye dek, kentte bir nüfusun barındığı anlaşılmaktadır.

Eserler:

Şehir suru, 8 kadar kilise ve bir cami, Ani’de halen ayakta duran eserlerin en önemlileridir. İki yanı Arpaçay Kanyonu ile çevrili olan kentin plato tarafındaki üçüncü cephesi, 10. yüzyıla ait güçlü surlarla korunmuştur. Aslanlı Kapı kentin ana girişini oluşturur.

BAKİRELER MANASTIRI
Orijinal Adı: Surp Hripsime Manastırı
Bilinen Adları: Kızlar Manastırı, Bakireler Manastırı, Kutsal Rahibeler Manastırı, Kusanac/Kusanats Vank

ANİ KATEDRALİ
Orijinal Adı: Surp Asdvadzadzin Kilisesi
Bilinen Adları: Ani Katedrali, Azize Meryem Katedrali, Beşik Kilise, Fethiye Camii
Yapım Tarihi ve Banisi: Kaynaklar ve kitabelerine göre katedralin yapımına II. Sımbat zamanında başlanmış (980-989), Kral Gagik’in karısı Kraliçe Katranide tarafından 1001 yılında tamamlattırılmıştır. Yapının mimarı Trdat’tır.

TIGRAN HONENTS KİLİSESİ
Orijinal Adı: Surp Krikor Lusavoriç Kilisesi
Bilinen adları, Tigran Honents Kilisesi, Nakışlı Kilise, Boyalı Kilise, Sırlı Kilise. Yapı, doğu cephesindeki kitabeye göre tüccar Tigran Honents tarafından 1215 yılında inşa ettirilmiştir. 1251 yılında batıdaki gavit bölümü, 13. yüzyılın ikinci yarısında da gavitin kuzeyindeki şapel eklenmiştir.

GAGİK KİLİSESİ
Orijinal Adı: Surp Krikor Kilisesi
Bilinen adları, Gagik Kilisesi, Kral Gagik Katedrali, Gagikashen, Gagkashen. Kazılarda ele geçirilen kitabelere göre kilise I. Gagik (990-1020) tarafından yaptırılmıştır. Yazılı kaynaklarda yapının inşasına 995 yılında başlandığı ve 1000 yılında tamamlandığı belirtilmektedir. Yapının mimarının aynı yıllarda Ani Katedrali’ni inşa eden Trdat olması muhtemeldir.

ABULHAMRANTS KİLİSESİ
Orijinal Adı: Surp Krikor Lusovoriç Kilisesi
Bilinen diğer adları, Abughamrents/Abulamrenc Kilisesi, Shushan Pahlavuni Şapeli, Polatoğlu Kilisesi. Yapı üzerindeki en erken tarihli kitabe 994 yılını göstermektedir. Ancak kitabede yapının inşa tarihi belirtilmemiştir. Kuzey arkaddaki kitabe 1040 tarihli olup eklerle ilgilidir. Yapının kitabelerinden kilisenin Prens Krikor Pahlavuni tarafından 980 civarında inşa ettirildiği ve 1040 yılında kuzeydeki mekânların eklendiği anlaşılmaktadır.

GÜRCÜ KİLİSESİ
Orijinal Adı: Surp Stephanos Kilisesi
Bilinen adı Gürcü Kilisesi. Yapının inşa tarihini veren bir kitabesi yoktur ancak, üzerinde 1218 tarihli Gürcüce bir ferman yer almaktadır. Gürcüler şehri ilk olarak 1161 yılında ele geçirdiklerine göre yapı 1161 ile fermanın tarihi olan 1218 yılları arasında, olasılıkla 13. yüzyılın başlarında yapılmış olmalıdır.

SURP AMENAP’RKITCH KİLİSESİ
Bilinen adları Redeemer Kilisesi, Church of the Holy Saviour, Church of the Holy Saviour of All, Halaskar Kilisesi, Keseli Kilise. Kilise, cephesinde yer alan inşa kitabesine göre 1035 yılında Marzban Ebu’l Garip tarafından inşa ettirilmiştir. Cephede bulunan diğer kitabelerde 1193 yılında gavit, 1227 yılında çan kulesi eklendiği, 1342 yılında da Prens Vahram Zakarid’in Mimar Vasil’e kubbeyi onarttırdığı yazılıdır.

MANUÇEHR CAMİİ
Yapım Tarihi ve Banisi: 1064 yılında Ani’yi fetheden Alparslan, şehrin idaresini Şeddatlı Emiri Ebu’l Esvar’ın oğlu Manuçehr’e bırakmış, Manuçehr de şehri imar etmiştir. Manuçehr’in ilk yaptırdığı yapılardan birinin Manuçehr minaresi olduğu ve Gazneliler’in zafer kuleleri gibi tek başına bir anıt olarak yaptırıldığı düşünülmektedir. Araştırmacılar yapıyı, N. Khanikof tarafından 1847 yılında tespit edilen, şimdi yıkılmış durumdaki batı cephede yer aldığı belirtilen, çiçekli kufi hatla yazılmış kitabeye göre 1086 yılına, Manuçehr dönemine tarihlendirmişlerdir.

Batı cephede iki kitabe daha tespit edilmiştir. Biri M. Brosset, W. Barthold ve N. Khanikof tarafından okunmuştur ve Ebu Said Bahadır Han’ın halktan alınan yasal olmayan vergileri sınırlandırmasıyla ilgili olduğu belirtilmiştir. Diğer kitabe ise eksik olduğundan mahiyeti tam anlaşılamamıştır.

EBU’L MUAMMERAN KÜLLİYESİ
Orijinal Adı: Emir Ebu’l Muammeran Külliyesi

Bilinen adları Yıkık Minare, Oktagon Kule. Minare üzerinde yer alan 1199 tarihli bir vergi kitabesi nedeniyle külliyenin bu tarihten önce yapılmış olduğu düşünülmektedir.

 

Yorumlar