Bağlantıda kalın

Genel

Ataol Behramoğlu

1942’de Çatalca’da doğan Ataol Behramoğlu, günümüz yazar, şair, edebiyatçı ve çevirmenlerindendir. Azerbeycan kökenli olan ailesinin soyadı “Gürus”u daha sonra Behramoğlu olarak değiştirir.

İlkokul üçüncü sınıfa kadar Kars’ta öğrenim gördükten sonra ilk, orta ve lise öğrenimini babasının  görev yaptığı Çankırı’da tamamlar. İlk şiirleri “Ataol Gürus” adıyla Yeni Çankırı, Yeşil Ilgaz, Çağrı gibi yerel gazete ve dergilerde yayınlanır.

Ataol Behramoğlu, Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi’nin Rus Dili ve Edebiyatı Bölümü’nden 1966’da mezun olur. 1962’de üyesi olduğu Türkiye İşçi Partisi’nin (TiP) örgütlenme çalışmalarına katılır. Üniversite yıllarında Yapraklar, Dost, Evrim, Ataç gibi dergilerde çıkan şiirleriyle dikkat çeker. Bu dönemin şiirlerini biraraya getiren ilk şiir kitabı “Bir Ermeni General”, 1965’te basılır. Gençlik dönemi şiirlerinde Orhan Veli, Attilâ İlhan ve İkinci Yeni şiirinin ortak özelliklerinin etkisi görülür.

Asıl şair kimliği 1965-1971 arasında Papirüs, Şiir Sanatı, Yeni Gerçek, Yeni Dergi ve Halkın Dostları’nda çıkan şiirleriyle ortaya çıkar. Bu şiirlerde toplumcu, etkin bir edebiyat anlayışının örnekleri görülür. 1965’te yayımlanan “Bir Gün Mutlaka” adlı kitabı 60’lı yıllar toplumcu kuşağının manifestosu niteliğindeki şiirlerden oluşur. Kitaplaşan ilk çevirisi “İvanov” (Anton Çehov) 1967’de basılır. Mihail Yuryeviç Lermontov’dan ilk şiir çevirilerid e bu döneme rastlar.

1970 yılında siyasi nedenlerle yurtdışına giden Behramoğlu, 1972’ye kadar Londra ve Paris’te yaşar. Paris’te Louis Aragon ve Pablo Neruda ile tanışır. Aragon’un yönetimindeki “Les Lettres Françaises”de, Abidin Dino çevirisiyle, “Bir Gün Mutlaka” dan bir bölüm yayımlanır. 1971’de Paris’te Théatre de Liberté’nin kuruluş çalışmalarına katılır ve ilk oyun “Légendes à Avénir / Geleceğe Masallar” için bölümler yazar.

Sovyet Yazarlar Birliği’nin davetlisi olarak 1972’de gittiği Moskova’da yaklaşık iki yıl kalır. Bu yıllarda Moskova Devlet Üniversitesi’nde stajyer olarak Rus Edebiyatı üzerine çalışır. Daha önceki  çevirileri (Puşkin, Bütün Hikâye ve Romanları, 1972) ve yurtdışı döneminin ürünü şiirlerden oluşan üçüncü şiir kitabı “Yolculuk, Özlem, Cesaret ve Kavga Şiirleri” 1974’te Türkiye’de yayımlanır.

1974’te af yasasından yararlanarak yurda dönen Ataol Behramoğlu, Muhsin Ertuğrul yönetimindeki İstanbul Belediyesi Şehir Tiyatroları’nda dramaturg olarak çalışmaya başlar. 1975’te kardeşi Nihat Behram ile çıkardıkları edebiyat-kültür dergisi “Militan” büyük ilgi görür. Bu dönemde Ataol Behramoğlu’nun “Ne Yağmur…Ne Şiirler…(1976)”, “Kuşatmada (1978)”, “Mustafa Suphi Destanı” (1979) ve “Dörtlükler” (1980) adlı kitapları yayımlanır.

1979’da Türkiye Yazarlar Sendikası genel sekreteri olan Behramoğlu’nun, aynı yıl Rus asıllı Ludmila Denisenko ile evliliğinden kızı Barış doğar.

1980 darbesi sonrasında dramaturgluk görevinden ayrılmak zorunda kalır. “Ne Yağmur…Ne Şiirler…”in yeni basımının mahkemece “toplatılması ve imhası”na karar verilen Ataol Behramoğlu bir hafta göz hapsinde tutulur; kitap daha sonra beraat eder. 1981’de “İyi Bir Yurttaş Aranıyor” şiir kitabı Türkiye’de “siyasal kabare” türünün ilk örneklerinden biri olarak defalarca izleyiciye sunulur.

Aynı yıl Yunanistan’da şiirlerinden seçmeler “Türkiye, Üzgün Yurdum, Güzel Yurdum” adıyla yayımlanır. Dünya şairlerinden Rusça, İngilizce ve  Fransızca’dan yaptığı çevirileri “Kardeş Türküler” adlı bir kitapta toplar (1981). “Son Yüzyıl Büyük Türk Şiiri Antolojisi”‘nin ilk çalışmalarına başlar.

1982’de Barış Derneği kurucu ve yöneticisi olması nedeniyle tutuklanır ve on ay cezaevinde kalır. Bu dönemde, Asya-Afrika Yazarlar Birliği 1981 Lotus Ödülü’nü kazanır. 1983’te 8 yıl hapse mahkum edilir. 1984’te ülkeden gizlice ayrılarak Fransa’ya gider.

1989’a kadar süren bu dönemde Paris Sorbonne Üniversitesi’nde Rus edebiyatı ve karşılaştırmalı edebiyat alanlarında lisansüstü bir çalışma yapar. 1986’da Paris’te ressam Yüksel Aslan ile birlikte Fransızca Türk Edebiyatı dergisi “Anka”yı çıkarır. Birçok ülkede katıldığı etkinliklerde konuşmalar yapar ve şiirlerini okur.

Almanya’da “Kızıma Mektuplar (1985)”, “Türkiye, Üzgün Yurdum, Güzel Yurdum” (1985) adlı şiir kitapları ve “Mustafa Suphi Destanı”nın yeni bir basımı yayımlanır. Şiirlerinden Macarca’ya yapılan bir seçmeler 1988’de Budapeşte’de “Europa” yayınevince yayımlanır.

Antoloji çalışmalarına da devam eden Ataol Behramoğlu bu dönemde “Son Yüzyıl Büyük Türk Şiiri Antolojisi”; “Dünya Şiiri Antolojisi” (Özdemir İnce ile birlikte); “Çağdaş Rus Şiiri Antolojisi”‘ni yayımlar. Ayrıca “Çehov-Bütün Oyunları (1. Cilt)” ve şiir üstüne yazılarını bir araya getiren “Yaşayan Bir Şiir” (1986) ile “Eski Nisan”, “Bebeklerin Ulusu Yok” adlı şiir kitapları yayımlanır. Hakkındaki davaların beraatla sonuçlanması üzerine Haziran 1989’da Türkiye’ye döner.

Türkiye’ye dönüşünden sonra Pendik Belediyesi’nde kültür danışmanlığı, ardından Simavi Yayınları’nda editörlük yapar. 90’lı yıllarda “Sevgilimsin” (1993) adlı şiir kitabını ve çeşitli yazılarını biraraya getiren, “İki Ateş Arasında” (1989), “Nâzım’a Bir Güz Çelengi” (1989), “Mekanik Gözyaşları” (1990), ve “Şiirin Dili-Ana Dil” (1997) yayımlanır. Aziz Nesin ile ilgili anılarını “Aziz Nesin’li Fotoğraflar” (1995); yurt dışı gezi yazılarını “Başka Gökler Altında” (1996) adlı kitaplarda toplar. Vera Tulyakova’nın anılarından ve Nâzım Hikmet’in şiirlerinden oluşturduğu “Mutlu ol Nâzım” adlı bir oyunu ve belgesel bir oyun çalışması olan “Lozan” adlı eseri çıkarır.

1995’te Türkiye Yazarlar Sendikası Genel Başkanı seçilen şair; bu görevi 1999’a kadar iki dönem sürdürür. 2002’de Türkiye PEN Yazarlar Derneği “Dünya Şiir Günü Büyük Ödülü”‘nü alır. 2008 yılında şiirlerinden geniş bir seçmeler Amerika Birleşik Devletleri’nde yayınlanır. Aynı yıl kendisine Rusya Federasyonunca uluslararası Puşkin Nişanı verilir.

1992’de İstanbul Üniversitesi’nde başladığı Rus Dili ve Edebiyatı öğretim üyeliğini 2003’te aynı üniversitede doçent, 2009’da Beykent Üniversitesi’nde profesör olarak sürdürür. Ayrıca Cumhuriyet gazetesinde hala köşe yazarlığına devam ediyor.

Eserleri:

Şiirleri
•    Bir Ermeni General (1965)
•    Bir Gün Mutlaka (1970)
•    Yolculuk Özlem Cesaret ve Kavga Şiirleri (1974)
•    Ne Yağmur… Ne Şiirler… (1976)
•    Kuşatmada (1978)
•    Mustafa Suphi Destanı (1979)
•    Dörtlükler (1983)
•    İyi Bir Yurttaş Aranıyor (1983)
•    Türkiye Üzgün Yurdum, Güzel Yurdum (1985)
•    Kızıma Mektuplar (1985)
•    Şiirler 1959-1982 (1983)
•    Eski Nisan (1987)
•    Bebeklerin Ulusu Yok(1988)
•    Bir Gün Mutlaka-Toplu Şiirler I(1991)
•    Yaşadıklarımdan Öğrendiğim Bir Şey Var-Toplu Şiirler II (1991)
•    Kızıma Mektuplar- Toplu Şiirler III(1992)
•    Sevgilimsin (1993)
•    Aşk İki Kişiliktir(1999)
•    Yeni Aşka Gazel(2002)
•    İki Ağıt(2007)
•    Beyaz İpek Gibi Yağdı Kar (2008)
•    Okyanusla İlk Karşılaşma(2008)
•    Hayata Uzun Veda(2008)

 Deneme-İnceleme
•    Yaşayan Bir Şiir (1986),eklerle yeni basım 2007
•    Şiirin Dili-Anadil (1995),eklerle yeni basım 2007
•    Utanıyorum (1996)
•    Mekanik Gözyaşları (1997)
•    Nazım’a Bir Güz Çelengi (1997) Nazım Hikmet-Tabu ve Efsane (2008)
•    İki Ateş Arasında (1998)
•    Kimliğim İnsan (1999)
•    Başka Bir Açı (2000)
•    Gerçeklik Duygusunun Kaybolması (2001)
•    Rus Edebiyatı Yazıları (2001)
•    Rus Edebiyatında Puşkin Gerçekçiliği (2001)
•    Kendin Olmak ya da Olmamak(2003)
•    Yeni Ortaçağın Saldırısı (2004)
•    Biriciktir Aşk (2005)
•    Rus Edebiyatının Öğrettiği (2008)
•    Sivil Darbe (2009)
•    Benim Prens Adalarım (2010)

Anı
•    Aziz Nesinli Anılar (2008)
•    Gezi
•    Başka Gökler Altında (1996), eklerle yeni basım 2010
•    Yurdu Teninde Duymak (2008) 

Oyun
•    Lozan (1993)
•    Mektup
•    Genç Bir Şairden Genç Bir Şaire Mektuplar (İ.Özel’le mektupları, 1995)
•    Şiirin Kanadında Mektuplar (M.Demirtaş’la mektupları, 1997)

Çocuk
•    Yiğitler Yiğiti ve Uçan At Masalı (şiir-masal)
•    Dünya Halk Masalları (çeviri-uyarlama)
•    Düşler Kuruyorum (kitapta bölüm)
•    M.Zoşçenko-Lastik Papuçlar (çeviri)

Antoloji
•    Büyük Türk Şiiri Antolojisi (2 cilt, 1987, eklerle yeni basım)
•    Dünya Şiiri Antolojisi ( 4 cilt, 1997 Ataol Behramoğlu-Özdemir İnce)
•    Çağdaş Bulgar Şiiri Antolojisi (1983, Özdemir İnce-Ataol Behramoğlu, yeni basım 2008)
•    Çağdaş Rus Şiiri Antolojisi (eklerle yeni basım, 2008)
•    Uçur Diye, Ey Aşk (Tematik Aşk Şiirleri, 2007)  

Çeviri
•    Anton Çehov – İvanov, Orman Cini, Vanya Dayı, Martı, Üç Kızkardeş, Vişne  Bahçesi
•    Aleksandr Puşkin-Bütün Öyküler,Bütün Romanlar
•    Aleksandr Puşkin-Seviyordum Sizi (şiirler)
•    Maksim Gorki-Yaşanmış Hikâyeler
•    İvan Turgenev-Arefe
•    Mihail Lermontov-Hançer (şiirler)
•    Jose Marti-Göklerde Eriyip Gitmek İsterdim (şiirler)
•    E.Babayev-Nâzım Hikmet
•    V.Tulyakova-Nâzımla Son Söyleşimiz
•    A.Fevralski-Nâzım’dan Anılar
•    S.Viladimirov, D.Moldvaski-Mayakovski
•    A.M.Şamsuddinov-Türkiye Ulusal Kurtuluş Savaşı Tarihi
•    Fyodor Dostoyevski-Puşkin Üzerine Söylev

Yorumlar