Bağlantıda kalın

Hieronymus Bosch

15. ve 16. yüzyılda yaşamış olan Hollandalı ressam, ressam bir babanın (Anthonis van Aken – Ö.1478) oğlu olarak 1450 senesinde Kuzey Brabant, Hollanda’ da dünyaya gelir. Hayatının büyük bir kısmını ‘s-Hertogenbosch kenti ve çevresinde geçirecek olan Bosch’un resmi kayıtlarda adı ilk kez 1474 yılında, iki erkek ve bir kız kardeşi ile birlikte geçmektedir. Bossche Markt ‘ta bulunan De Kleine Winst adlı evde doğduğu sanılmaktadır ve bugün evin dış duvarında buranın Bosch’ un doğduğu yer olduğunu gösteren bir tabela bulunur.

Babası Meryem Ana Kardeşlik Örgütü ‘nde genç ressamlara sanatsal danışmanlık yapan bir ressamdı. Kayıtlarda adı ilk kez 1430’da geçen büyükbabası Jan van Aken (ö. 1454), üç amcası ve kardeşi Goossen de ressam olan Bosch’ un ilk eğitimini ailesinden aldığı düşünülmektedir. Babası gibi amcalarından birinin de aynı örgütte danışmanlık yaptığı farzedilmektedir; ancak onların çalışmalarından günümüze kalan olmamıştır.

Bocsh’un yaşamı ve aldığı eğitim konusunda çok az şey bilinir. Ardında herhangi bir günlük ya da mektup bırakmadığından hakkındaki kısa ve öz bilgiler de ‘s-Hertogenbosch kentinin belediye kayıtlarından ve üyesi olduğu Meryem Ana Kardeşlik Örgütü ‘nden kalan bazı hesap defterlerinden alınmıştır. Kişiliği ya da sanat görüşü hakkında hiçbir şey bilinmemektedir. Doğum tarihi bile ölümünden kısa bir süre önce yapılmış – otoportre olduğu sanılan- bir resmin incelenmesi ile tahmini olarak saptanmış; Bosch’ un bu resimde altmışına yakın olmasından yola çıkılarak 1450 tarihinde doğduğunda karar kılınmıştır.

Aslında aile adı Van Aken olan Bocsh, doğduğu ve yaşamının hatırı sayılır bir kısmın geçirdiği yer olan ‘s-Hertogenbosch ( Den Bosch olarak da anılır) kentinin adından esinlerek 1495’ten sonraki resimlerini Bosch adıyla imzaladı.

Günümüzde Güney Hollanda’ da yer alan ‘s-Hertogenbosch, 15. yy’ da gelişmekte olan bayındır bir kentti. Ancak 1463′ te , 13 yaaşında olan Bosch’ un da tanıklık edeceği büyük bir yangın felaketinde 4000′ den fazla ev yok olacaktı. Bu olay Bosch’ un çalışmalarında yanan kentleri resmetmesiyle yerini alacaktır.

Döneminde oldukça ünlü bir ressam olan Bosch, zaman zaman yurt dışında görevler de alıyordu. İspanyollar ona El Bosco adını vermişti. 1488′ de toplumda oldukça saygın bir yere sahip olan Meryem Ana Kardeşlik Örgütü’ne katıldı. Bu örgüt oldukça muhafazakar, dindar ve bir o kadar da nüfuzlu olan kişilerden oluşuyor; ‘s-Hertogenbosch’ ta 40, Avrupa çapında ise 7000 dolayında üye barındıryordu.

1479 ile 1481 arasındaki dönemde kendisinden birkaç yaş büyük olan Aleyt Goyaertsvan der Meervenne ile evlenmiştir. Ressam daha sonra karısıyla birlikte, karısının zengin ailesinden ev ve bir miktar toprağın miras kaldığı yakınlardaki bir diğer kasaba olan Oirschot’ a taşınmıştır.

Bosch Meryem Ana Kardeşlik Örgütü kayıtlarına göre 9 Ağustos 1516’da hayatın kaybetmiş ve düzenlenen ayinin ardından Saint John Kilisesi’ nde toprağa verilmiştir.

Bosch, en ünlüsü Dünyevi Zevkler Bahçesi olmak üzere pek çok triptik* resimlemiştir. Adı geçen ünlü tablonun sol panelinde, Adem – Havva ve harikulâde hayvanlar eşliğinde cennet tasvir edilir. Orta panelde pek çok çıplak figür, eşsiz güzellikte meyveler ve kuşlarla birlikte dünyevi zevkler; sağ panelde ise günahkârların değişik biçimlerde cezalandırılışının gösteridiği cehennem resmedilmiştir. Dış paneller kapatıldığında ise rölyef (kabartma) üzerinde tanrının dünyayı yaratışı konulu eser görülmektedir. Bosch bu eserde resmin yapıldığı tablo yüzeyini oldukça pürüzlü seçmiştir. Bu durum o dönemin Flaman ressamları arasında yaygın olan ve resmin pürüzsüz bir yüzey üzerine uygulanıp esere insan eli değmiş hissini hafifletmek için kullanılan geleneksel resim tekniği ile tam bir karşıtlık oluşturur.

Bosch bir tanesi dışında tablolarının hiçbirine tarih atmamıştır. Bugün ona ait olduğu sanılan tabloların sayısı yirmi beşten daha azdır. İspanya kralı II. Philip’ in, Bosch’ un ölümünden sonra onun bazı tablolarını edinmek istemesine bağlı olarak Prado Müzesi günümüzde Dünyevi Zevkler Bahçesi de dahil olmak üzere onun eserlerinin önemli bir kısmına sahiptir.

———————————-

*Triptik: (Yunanca) yan yana ve birbiriyle ilişkili üç resmin oluşturduğu pano şeklindeki hareketli grup resimlerdir.

Üç parça halindeki bu resimlerin ortada olanı daha büyüktür; yan tarafında bulunan ve ortadakinin yarı boyutunda olan diğer iki pano ise gerektiğinde ortadaki panonun üzerine kapanacak şekilde tasarlanmıştır. Ana tema orta panoda, ilişkili temalarsa kanatlarda işlenir. Panolar birbirine menteşe ile tutturulur.

Genellikle pano biçimindeki resimler için kullanılan triptikler, Orta Çağ ve Rönesans dönemleri boyunca kiliselerin altarları için tasarlanmış, zamanla Doğudaki Bizans kiliselerinden batıdaki Keltik İngiliz kiliselerine kadar geniş bir kullanım alanı bulmuştur.

Yorumlar