Edebiyat

Jorge Luis Borges

jorge luis borges

Latin Amerika’nın ve dünya edebiyatının en önemli isimlerinden biri olan Arjantinli öykü, deneme yazarı, şair ve çevirmen olan Jorge Luis Borges 1899 yılında doğmuştur. Büyülü gerçekçilik akımını önemli temsilcilerinden olan Borges, gerçeküstücülük konusunda yazdığı denemeleriyle meşhurdur.

Babaannesi İngiliz olduğu için küçük yaştan itibaren iki dil öğrenmiştir. Babası ona küçük yaşta satranç tahtasında Zeno’nun paradoksunu öğretmiştir. Avukat ve psikoloji öğretmeni olan babasının oluşturduğu büyük bir kütüphane onun gelişiminde büyük rol oynamıştır.

I. Dünya Savaşı’ndan önce babasının göz rahatsızlığı nedeniyle Cenevre’ye taşınırlar. Burada devam ettiği Calvin Kolejinde Latince, Fransızca ve Almanca’yı da öğrenir. Sembolizm akımından Verlaine, Rimbaud ve Mallarmé’in eserleriyle tanışması, Schopenhauer sevgisi ve Walt Whitman’ı keşfetmesi buradayken başlar.

Birinci Dünya Savaşı’ndan sonra ailece İspanya’ya taşınırlar.  Yazar olmaya karar veren Borges, babasına 1870’lerde geçen bir romanı yazmasında yardım ediyordu. Edebi bir gruba girme çabalarından sonra Endülüs’lü şair Rafael Cansinos-Asséns’i akıl hocası olarak seçer. Onun etkisiyle kendisini “ultraistler” grubundan saymaya başlar ama bu gruba ait olmak ona sıkıcı gelir ve bağımsız çalışmaya başlar. Denemelerle ve şiirle pasifizm, anarşi, Rus devrimini övdüğü, genel düşüncelerini dile getirdiği iki kitap yazar. Ancak bu yazdıklarından utandığı için iki kitabı da İspanya’dan ayrılmadan önce imha eder.

1921’de Arjantin’e Buenos Aires’e geri dönerler. Burada  babasının arkadaşı Macedonio Fernandéz ile tanışır, onun düşüncelerinden etkilenir ve düşüncenin yeni yollarına yönelmeye başlar. Düşünceleri Schopenhauer, Berkeley ve Hume’ün bir yansıması olan Fernandez’in edebi stili ekzantrik ve düşünce tarzı karmaşıktı. Borges onun sayesinde her şeye kuşkuculukla bakmaya başlar.

İlk kitabı olan Buenos Aires Tutkusu (Ferver de Buenos Aires)’nu 1923’te çıkarır. 1924-1933 birçok yazısı ve şiiri basılır. Luna de Enfrente 1925’te, San Martin Defteri (Cuaderno San Martín) 1929’da basılır. 1933-1934 yıllarında Crítica’da Alçaklığın Evrensel Tarihi (Historia universal de la infamia) yayımlanır. Bu öykü dizisini, önceden basılmış bâzı hikâyelerden alınan karakterler ve fikirler üzerine yeniden hikâye yazmakla oluşturmuştu. Gerçeküstü bir otantizm taşıyan gerçeği ve hikâyeyi harmanladığı bu hikâyeler daha sonra “büyülü gerçekçilik”in ilk örneklerinden sayılmıştır. 1935’te yazdığı “Al-Motasim’e Bir Bakış” isimli öyküsü,  Borges Stili’nin ilk örneği sayılır. Hayali bir romanı eleştirtirdiği bu eserle asıl kariyeri başlamıştır. 1936’da Sonsuzluğun Tarihi (Historia de la Eternidad) adlı denemelerini topladığı kitabı basılır.

Geçimini sağlamak için bir yandan kütüphanede çalışırken geri kalan zamanında klâsikleri okuyarak ve modern edebiyatın uluslar arası örneklerini İspanyolca’ya çevirerek geçirir. Virginia Woolf’un ve William Faulkner’ın kitaplarını İspanyolcaya Jorge Luis Borges tarafından kazandırılmıştır. Yazmayı da bırakmayan Borges “Pierre Menard, Don Quixote’un Yazarı” ve “Tlön, Uqbar, Orbis Tertius”u yazar. İki hikaye de Victoria Ocampo’nun Sur edebiyat dergisinde yayınlanır. Burada elde ettiği başarıyla Babil Kütüphanesi’nin çalışmalarına başlar. 1941’de bu öykülerini topladığı Yolları Çatallanan Bahçe kitabı basılır. Aynı hikâyeler toparlanarak “Artifices”e eklenir ve 1944’de Ficciones adıyla yeniden basılır.

Felsefe, gerçekler, fantazi ve gizemleri harmanladığı polisiye hikayeler dizisini 1942’de “Bustos Domecq” takma adı altında Adolfo Bioy Casares ile birlikte çıkarırlar. Bu dizi Don İsidro İçin Altı Problem’i adıyla çıkarılır.  Bunların yanı sıra El Hogar’da  adının iyice duyulmasını sağlayan anti-semitizmi, faşizmi ve nazizmi eleştirdiği politik makaleler de yazmaktadır. Juan Peron’un iktidara gelişiyle,  bu yazılarından dolayı kütüphânedeki işinden atılır.

İşten atılınca Arjantin’den Uruguay’a kadar bir çok yeri gezme imkanı bulan Jorge Luis Borges; Budizm’den Blake’e kadar farklı konularda seminerler veriyor ve bundan çok iyi para kazanıyordu. Bu sırada Peron’un baskıcı rejiminden dolayı, annesi ve kız kardeşi hapse girmiştir. 1949’da ikinci önemli kısa hikâyeler kitabı Alef (El Alef) basılır.

Peron’un devrilmesiyle Borges hayalindeki iş olan Arjantin Ulusal Kütüphanesi Müdürlüğü’ne getirilir. Babası gibi görme bozukluğu yaşayan Borges bu dönemde görme yetisini tamamen kaybeder. “Bana aynı anda hem 800,000 kitabı hem de karanlığı veren Tanrı’nın muhteşem ironisi” der. 1956’da Buenos Aires Üniversitesi’nde İngiliz ve Amerikan edebiyatı profesörlüğü yapan Jorge Luis Borges bu görevi 12 yıl yürütür.

1961’de Samuel Beckett’le birlikte Uluslararası Yayımcılar Ödülü’nü (Formentor Ödülü) kazanarak uluslararası ün elde eder. Görme yetisini kaybettikten sonra daha çok şiire yönelir. 1970’li yıllarda ABD’de de birçok üniversitede dersler vermiştir. 1973’te Peron geri dönünce, kütüphane müdürlüğünden istifa ederek ders vermeye ve yolculuk yapmaya devam eder. 1975’te toplama hikâyelerin olduğu Kum Kitabı (El libro de arena) basılır. Dünya gezilerinde ona eşlik eden Maria Kodama’nın resimlerini çektiği yazılarını ise kendi yazdığı Atlas(1984)’la sonuçlandırır.

Jorge Luis Borges 87 yaşında, 14 Haziran 1986’da Cenevre’de karaciğer kanserinden hayatını kaybetmiştir.

Başlıca yapıtları: Evaristo Carriego (1930), Alçaklığın Evrensel Tarihi (1935), Ficciones (1944), Alef (1949), Öteki Soruşturmalar (1952), Brodie Raporu (1970), Kum Kitabı (1975), Sonsuz Gül (1975), Dantevari Denemeler (1982), Shakespeare’in Belleği (1983).

 

Yorum Yapmak İçin Tıklayın

Bir Yorum Bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Yukarı
Download Premium Magento Themes Free | download premium wordpress themes free | giay nam dep | giay luoi nam | giay nam cong so | giay cao got nu | giay the thao nu