Bağlantıda kalın

Karl L. SIGNELL ve Makam

Türk müziğinin dünyadaki sayılı uzmanlarından biri olan Amerikalı etnomüzikolog Karl L. Signell’in Makam-Türk Sanat Musıkisinde Makam Uygulaması adlı kitabı, 2006 yılında Yapı Kredi Yayınları’ndan çıktı.

Türk Müziği konusunda araştırmalarını sürdüren Profesör Doktor Karl L. Signell, Baltimore’daki Maryland Üniversitesi’nde etnomüzikoloji dersleri veriyor. Uzun yıllar verdiği Türk musıkisi dersleri üzerine doktora tezi olarak hazırladığı Makam kitabı, ilk kez 1977’de Washington’daki ‘Asian Music’ Yayınevi tarafından kitaplaştırıldı. New York’taki ‘Da Capo Press’ ise 1986’da kitabın tıpkıbasımını yayınladı. Şimdi her iki yayın da piyasada yok ama korsan baskıları Balkanları dolaşıyor.

Türk müziğinin kısa bir tarihini, formlarını, çalgılarını ve icra türlerini anlatan bu kitap, alanında önemli bir İngilizce kaynak kitap niteliği taşımaktadır. Bruno Nettle, Signell’in bu çalışması için; bir çok boşluğu doldurduğu gibi, çalışma yapılması gereken yönlere de dikkat çektiğini belirtmiştir.

Signell’in Makam kitabı, Cem Behar’ın deyimiyle 30 yıl gibi ‘küçük bir gecikmeyle’ de olsa Türkçe’ye kazandırıldı. Böylece, “Bu kitap Türkçe’ye çevrilmelidir.” diyen merhum Cinuçen Tanrıkorur’un vasiyeti de yerine gelmiş oldu. Prof. Dr. Cem Behar, “Makam dediğimiz şey nedir?” sorusuna en öz cevap olarak Signell’in kitabını salık vermesinin nedenini öncelikle, müzisyen olmayanların da anlayabileceği bir dille yazılmış olmasına ve makamı doğru bir şekilde tanımlamasına bağlıyor ve şöyle devam ediyor: “Bu kitap, makamı tanımlarken örneklerden, icradan ve taksimlerden hareket ediyor. Signell’in kitabının bir önemi de dışarıdan değil, içeriden bir bakışla yazılmış olması. Kitap, elbette tartışılacak. Birisi çıkıp daha bütünsel bir kitap yazacak; ama önce bu kitabın hazmedilmesi gerek. Kitap, makamın zaman içinde icra ile repertuarla değişip zenginleşebileceği görüşünü savunuyor. Bu çok önemli bir noktadır. Makam; Türk musıkisi dilinin grameri ve sentaksı (söz dizimi) gibidir, zaman içinde değişir. Bu değişimi dondurmaya çalışmak boşunadır. Bu canlanmaya hizmet ettiği sürece, kitabın önemli bir yer işgal edeceği kanısındayım.”

Kitabı çeviren, Signell’in eski dostlarından, müzikle hep iç içe olmuş İlhami Gökçen; “Bu kitap yeni bir bakış açısı getiriyor, hiçbir önyargısı yok. Yazarının da kimseden çekindiği yok. Aslında bu kitap Batılı müzisyenler için yazıldı. Bu yüzden kitapta Batı müziğine ilişkin kavramlar ve terminoloji kullanılmıştı. Çeviri yaparken işte bu yüzden problem yaşadık ve kimi zaman yeni kavramlar üretmek zorunda kaldık. Karl L. Signell, bu kitabıyla klasik Türk musıkisi üzerine İngilizce’deki ilk kapsamlı eseri ortaya koyma onurunu kazanmıştır. Türk musıkisinde makam gibi zor ve karmaşık bir kavrama aydınlık getirmeyi başarmıştır… Dünyanın her yerinde klasik müzik dinleyicisi hep belirli bir zümre olmuştur. Batıda sokaklarda Mozart dinlemiyor insanlar. Ancak pop müzik dinleyen kitlenin çokluğu diğerinin az olduğunu göstermez. Bizde de klasik Türk müziğine duyulan ilgi giderek artıyor” açıklamasında bulunuyor.

Karl L. Signell, kitabının klasik Türk müziğine olan ilgiyi arttırdığına inanıyor. Üstelik sınırlı bir ilgi değil sözünü ettiği; dünyanın hemen her yerinde müzik zevki bulunan seçkin insanların Türk müziğinden haberdar olduğunu söylüyor. Hatta kendi müziğine yabancı nesli şaşırtacak bir ifade kullanıyor: “Dünyada Türk müziğine açlık var. Amatörler, profesyoneller, üniversite öğrencileri ve hocaları bu müzikle ilgili. Orta Asya, Balkanlar ve Ermenistan’ı özellikle belirtmek gerekir.” Makam kitabının geniş bir coğrafyada 30 yıldan bu yana sürekli satılması da Signell için bir işaret. Florida’daki ‘Usul Edition’un sahibi Douglas Fay’in kitabın tıpkıbasımını bir CD-ROM şeklinde hazırlamak istemesi gibi. Teklife çok sevinen Signell sevimli Türkçesiyle, “bu iş aşk işi” diyor. Taş plak kayıtlarının CD’ye aktarılmasıyla oluşan dört albümlük Türk müziği serisinin bugün New York müzik marketlerinde satılıyor olması da bu aşkın ürünü.

Türk müziğine gönül vermiş herkese, Karl L. Signell’in hem orijinal dilindeki doktora tezini, hem de Türkçe olarak kitaplaştırılmış halini edinmeleri tavsiye edilir…

Dr. Esra KARAOL
İTÜ Müzikoloji ve Müzik Teorisi 

www.esrakaraol.com
ekaraol@yahoo.com

Kaynakça:

AKAGÜNDÜZ, Ülkü Özel. Dünya Türk Musıkisi Makamında. Aksiyon Haftalık Haber Dergisi. 5 Haziran, 2006. Sayı: 600 www.aksiyon.com.tr

Not: Makale daha önce, Nisan 2007’de İ.T.Ü. Müzik Bilimi Kulübü Aylık Bülteni Porte’de yayınlanmıştır.

Yorumlar