Bağlantıda kalın

Genel

Orpheus Mozaiği

Aktüel Arkeoloji Dergisi Anadolu’nun en önemli mozaikleri olan Edessa Mozaikleri’nin yağmalanma ve yurt dışına kaçırılmalarının hikayesini anlatarak , eserlerin Türkiye’ye iadesi için Temmuz 2012’de başlattığı kampanya hedefine ulaştı. Binlerce duyarlı insan, Aktüel Arkeoloji Dergisi tarafından hazırlanan, eserlerin iadesinin talep edildiği İngilizce hazırlanmış bir dilekçeyi; Dallas Müzesi yöneticilerine göndererek, kültürel mirasına sahip çıkmıştı.

Aktüel Arkeoloji Dergisi’nde 2009 yılında Barış Salman imzası ile yayımlanan makaleden sonra Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın da ilgisini çeken Edessa Mozaikleri uzun çalışmaların ardından Türkiye’ye kazandırılıyor. Edessa Mozaikleri içinde en dikkat çekici mozaiklerden biri olan “Orpheus Mozaiği“ni Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürü Murat Süslü’nün önderliğindeki bir bakanlık heyeti tarafından 5 Aralık’ta THY aracılığıyla, diplomatik bir kargoyla Türkiye’ye getirilmesi planlanıyor.

Edessa Mozaiklerinin Hikayesi:

1950’li yıllarda J. B. Segal’in Edessa mozaiklerini keşfetmeye başlaması ve bulduğu örneklerin özellikle yazıtlarını çözerek yayınlamasından sonra, Şanlıurfa’nın mezarları adeta talan edilmeye başlanır. Hızla yağmalanan mezarların en nadide eserleri olan mozaikler hırsızlar tarafından göz göre göre sökülerek kısım kısım yurtdışına, kolleksiyonerlere satılmak üzere yola çıkarılır. İşte bu çalınma öykülerinden birinde hırsızlar İstanbul’da yakalanmış ve parçalara bölünerek kaçırılmak istenen mozaikler ele geçirilmiştir.

Bu mozaik parçaları 23.05.1980 tarihinde Aya Sofya Müzesi’ne konmuş daha sonrada Aya İrini Kilisesi’ne taşınmıştır. Burada toplam beş parça mozaiğin dördü ikişerli olarak aynı bütünün parçalarıdır. Bunların içinde J.B. Segal’in 1956 yılında tespit edip yayınladığı ve “Üçayak Mozaiği” olarak adlandırdığı Edessa’nın en bilinen mozaiklerinden birine ait iki parça yer alır. Diğer iki parça ise gerek Edessa’da gerekse o dönemde Kuzey Suriye yerleşimlerinde, özellikle de Palmyra’da çok sık işlenen bir konu olarak Cenaze Şöleni ikonografisi içeren bir döşemeyi tamamlar. Bunlar dışında Türkiye Müzelerinde başka Edessa Mozaiği bulunmuyor.

Ancak yukarıda belirtilen yağmalanma realitesi sonucunda yurtdışındaki müzelerde ve ancak bir kısmını bilebildiğimiz örnekleriyle, yabancı kolleksiyonerlerin elinde bulunan birçok Edessa mozaiği bulunmaktadır. Avustralya, Amerika Birleşik Devletleri, Fransa gibi ülkelerin kimi seçkin müzelerinde Edessa mozaiklerine ait örnekler görmek mümkündür. Yurtdışındaki örnekler içerisinde en dikkat çekeni bugün Dallas müzesinde sergilenen “Orpheus Mozaiği“dir.

Bu mozaiğin yurtdışına kaçırılma tarihine bakıldığında, günümüze oldukça yakın bir zamana tanık oluruz. Şanlıurfa’nın Kalkan Mahallesinde tespit edilen bu mozaik çok kısa bir süre içinde hızla sökülerek yurtdışına çıkarılır. Dallas Müzesi’ndeki “Orpheus Mozaiği” şehirde ele geçmiş ikinci bir “Orpheus Mozaiği” olmasının yanında, üzerindeki sanatçı imzasıyla ayrıca önemlidir. Üzerindeki yazıtlarda yer alan tarihine göre de tarihi kesin en erken Edessa Mozaiği’dir (MS 194). Sonuç olarak ne yazık ki, yurtdışındaki kolleksiyonerlerin elinde bulunan örnekler de hesaba katıldığında “Edessa Mozaik Müzesi” olarak düşünülebilecek bir alanı dolduracak kadar Edessa Mozaiği etrafa dağılmış durumdadır.

 

Yorumlar