Somatoform Bozukluklar

Somatoform bozukluklar, organik bir nedeni olmadan psikolojik olarak ortaya çıkan fiziksel yakınmalardır. Örneğin, bireyin kolu ya da belden aşağısı aniden tutmaz olur, herhangi duyusal bir işlevi bozulabilir.

Günümüzde hemen her hastalığın ortaya çıkışında psikolojik faktörlerin de rol oynadığı düşünülmektedir. Ancak somatoform bozukluklar söz konusu olduğunda ana neden psikolojiktir ve büyük olasılıkla da yüksek bir stres söz konusudur. Somatoform bozukluğa sahip kişiler genellikle doktor doktor dolaşırlar ve sorunlarına çare bulmaya çalışırlar. Bu hastalar o kadar gerçek fiziksel yakınmalarda bulunurlar ki doktorlar da tanı koymakta zorlanırlar. Somatoform bozukluklar altı çeşittir. Bunlar; somatizasyon bozukluğu, farklılaşmamış somatoform bozuklukluğu, konversiyon bozukluğu, ağrı bozukluğu, hipokondriyazis ve beden dismorfik bozukluğudur.

Somatizasyon bozukluğu (Briquet Sendromu)

Uzun zamana yayılan, 30 yaş öncesinde başlayan ve kişinin işlevselliğini bozup onu tedavi arayışına iten dört ağrı belirtisi (en az dört ayrı yer ve işlevle ilişkili ağrı örüntüsünün olması), iki sindirim sistemi ile ilgili belirti (bulantı, kusma, ishal, şişkinlik vb.), bir cinselikle ilgili belirti (cinsel isteksizlik, cinsel işlev bozukluğu, adet görme ile ilgisi sorun) ve bir sahte nörolojik belirti (koordinasyon ve denge bozukluğu, ses kısılması, çift görme, körlük, sağırlık vb.) olduğunda somatizasyon bozukluğu düşünülür. Örneğin bir kişinin fiziksel bir nedenle açıklanamayan midesiyle ilgili kronik şikayetleri ( midede kramp, bulantı vb.) vardır ve bunun yanında cinsel işlev bozuklukları, kulakta çınlama, omuz, boyun, sırt ve bacaklarda ağrı şikayetleri de mevcuttur. O zaman bu kişiye somatizasyon bozukluğu tanısı konabilir.

Somatizasyon bozukluğuna sahip kişiler defalarca hastanelere, doktorlara giderler, her türlü testten geçerler ancak bir türlü bu sorunlara neden olabilecek fiziksel bir sorun bulunamaz. Somatizasyon bozukluğuna sahip kişi rol yapmıyordur, bu belirtiler amaçlı olarak ortaya çıkmaz. Somatizasyon bozukluğu, kadınlarda erkeklere oranla daha fazla görülür.

Nedenleri: Somatizasyon bozukluğunun ortaya çıkış nedeni tam olarak bilinmemekle birlikte, ailesel yatkınlık ve çevresel etkenlerin rol oynadığı düşünülmektedir. Bu bozukluğa neden olduğu düşünülen etkenlerden bazıları şunlardır:

· Psikolojik stresten korunmak; Somatizasyon bozukluğunun nasıl ortaya çıktığı ile ilgili en eski teorilerden biri, bu bozukluğun stresten korunmak için bir savunma mekanizması olarak ortaya çıktığı görüşüdür. Bu görüşe göre, bazı bireyler depresyon ya da anksiyete yaşamamak için fiziksel semptomlar geliştirirler.

· Fiziksel duyumlara aşırı hassasiyet göstermek; Başka bir görüşe göre ise, somatizasyon bozukluğu kişinin fiziksel duyumlarına aşırı derecede hassasiyet göstermesi sonucunda ortaya çıkmaktadır. Bu bozukluğa sahip kişiler başka insanların farkında bile olmadığı ufak acı ya da ağrılara karşı çok fazla önem verebilirler. Ancak bu görüşün doğruluğu henüz tam olarak anlaşılamamıştır.

· Fiziksel duyumlarla ilgili olumsuz düşüncelerin abartılması; Bu görüşe göre, somatizasyon bozukluğu fiziksel duyumlarla ilgili abartılı ve olumsuz düşüncelerin sonucunda ortaya çıkar. Örneğin, somatizasyon bozukluğuna sahip bir kişi başı ağrıdığında bunun beyin tümörüne sahip olduğundan ya da nefes darlığı hissettiğinde astım olduğundan korkar. Doktorlar bu hastalıkla ilgili fiziksel bir belirti bulamazlarsa, bu defa da kişi çok nadir görülen bir hastalığı olduğunu düşünür ve sürekli bu hastalığa tanı koyacak bir uzman arar. Anksiyetesi onun semptomlara daha da yoğunlaşmasına neden olur ve semptomları artmasın diye günlük hayatındaki aktivitelerini kısıtlar hale gelebilir, daha az aktivitede bulundukça da fiziksel semptomları hakkında daha fazla düşünür ve bu daha fazla strese neden olur.

Tedavisi; Somatizasyon bozukluğu tedaviye dirençli olmakla birlikte, genellikle mümkündür. İlaç tedavisi ile birlikte bilişsel davranışçı terapinin uygulanması olumlu sonuç verebilir. Ayrıca düzenli olarak aynı doktorun kontrolünde olmak fayda sağlayacaktır. Bu şekilde hastanın sürekli farklı doktorlara başvurup gereksiz yere testler yaptırması engellenebilir.

Farklılaşmamış somatoform bozukluk

Farklılaşmamış somatoform bozukluk, kişide belirli bir tıbbi duruma bağlı olmadan en az altı ay boyunca fiziksel yakınmaların olmasıdır. Farklılaşmamış somatoform bozukluğunda, kişilerin çok çeşitli yakınmaları olabilir. Ancak bu yakınmaların tek ortak yönü, hastalığın ortaya çıkmasına neden olacak fiziksel bir sorunun olmamasıdır. Yakınmalar kişi ağır stres altındayken başlar ya da kötüleşir. Bu kişiler hayatlarını yaşadıkları fiziksel semptomlara göre düzenlerler, sürekli farklı doktorlara giderler ve sorunlarının nedenini bulmaya çalışırlar.

somatoform-bozukluklar-2Farklılaşmamış somatoform bozukluk, somatizasyon sendromu olarak da adlandırılır. Farklılaşmamış somatoform bozukluğun semptomları kişiden kişiye büyük farklılıklar gösterebilir. En yaygın görülen yakınmalardan bazıları acı, yorgunluk, iştah kaybı ve mideyle ilgili sorunlardır. Fiziksel yakınmalar genellikle uzun dönem sürer.

Farklılaşmamış somatoform bozukluğuna sahip kişiler zamanla yeni fiziksel yakınmalar geliştirirler. Farklılaşmamış somatoform bozukluğunun neden ortaya çıktığı tam olarak bilinmemektedir. Bazı uzmanlar çocuklukta ailede yaşanan bir takım problemlerin bu bozukluğun ortaya çıkışında etkili olduğunu düşünmektedirler. Ayrıca kişinin fiziksel duyumlara gereğinden fazla ve abartılı önem vermesi de bu bozukluğun nedenlerinden biri olabilir.

Farklılaşmamış somatoform bozukluğu yaygın bir sorundur. Kadınlarda erkeklere oranla daha fazla görülmektedir. Düşük sosyoekonomik düzeyden genç kadınlar bu bozukluğun görülme riski en fazla olan gruptur. Farklılaşmamış somatoform bozukluğa sahip kişilerin yarısında depresyon ve anksiyete gibi başka psikolojik sorunlar da görülmektedir.

Konversiyon bozukluğu

Konversiyonun kelime anlamı ‘ döndürme’ ya da ‘dönüştürme’dir. Bir savunma mekanizması olarak ortaya çıkar. Konversiyon bozukluğu kişide altta yatan herhangi bir fiziksel sorun olmaksızın bayılma, duyu kaybı ya da felç gibi nörolojik belirtilerin ortaya çıkmasıdır. Bu belirtiler kişinin kontrolü dışında ortaya çıkar.

somatoform-bozukluklar-3Konversiyon bozukluğunda, istemli motor ya da duyu işlevlerini etkileyen nörolojik ya da genel bir tıbbi durumu düşündüren belirti ya da belirtiler vardır. Bu belirtilere psikolojik etkenler eşlik eder. Bunun öncesinde çatışmalar ya da stres yaratıcı bir etken vardır. Kişi rol yapmaz. Bu belirtiler genel bir tıbbi durum ya da madde kulanımı sonucunda ortaya çıkmaz. Konversiyon bozukluğunda hastada motor, duyu, nörolojik belirtiler görülebilir.

Nedenleri; Konversiyon bozukluğunun en önemli nedeninin stres yaratıcı bir olay ya da durumla karşılaşmak olduğu düşünülmektedir. Uzun süren içsel bir çatışma ya da psikolojik bir sorun, kişinin bunları ifade etmek için fiziksel bir semptom geliştirmesine neden olabilir. Fiziksel, duygusal ya da cinsel taciz de hem yetişkinlerde hem de çocuklarda konversiyon bozukluğuna neden olabilir. Yetişkinlerde mobbinge uğramak (iş yerinde amirler tarafından uygulanan psikolojik baskı) da konversiyon bozukluğunun ortaya çıkmasına neden olabilir

Konversiyon bozukluğunda görülen semptomlar, kişinin kontrolünde değildir. Ancak hasta bu semptomları hisseder. Semptomlar genellikle aniden ortaya çıkar, ancak bazı durumlarda aşamalı olarak da artabilir. En sık rastlanılan semptomlar şunlardır:

– Bedenin belirli kısımlarında his kaybı,

– Epilepsi benzeri nöbet geçirme,

– Körlük, çift görme, felç, bedenin herhangi bir bölümünde titreme,

– Ses yitimi vb.

Konversiyon bozukluğu tanı koyulması zor bir bozukluktur. Çünkü konversiyon bozukluğuna sahip vakaların %60’ında eşlik eden fiziksel bir bozukluk bulunmaktadır. Konversiyon bozukluğunun tedavisinde ekip çalışması yararlı olmaktadır. İlaç tedavisinin yanı sıra psikodinamik psikoterapi, grup terapisi ve aile terapisinin birlikte uygulanması faydalı olmaktadır.

Ağrı bozukluğu

Ağrı bozukluğunda bedenin bir ya da birden fazla bölgesinde fiziksel bir nedenle açıklanamayan bir ağrı vardır. Bu ağrı kişinin işlevselliğinde bozulmaya yol açar. Ağrının başlaması, alevlenmesi ve sönmesinde psikolojik nedenler etkilidir. Bu ağrılar genellikle kişinin sırtı, başı, göğsü ve karnında ortaya çıkar. Ağrı bozukluğunun tanısı konarken altta yatan organik bir sorun olup olmadığına, ağrının yoğunluğuna, şiddetine ve yoğun yaşanan stresin sonucunda ortaya çıkıp çıkmadığına, işlevselliği bozup bozmadığına, kişinin sosyal hayatı üzerinde olumsuz etkisi olup olmadığına dikkat edilir. Ø Ağrı bozukluğunun semptomları çok çeşitli olmakla birlikte en yaygın görülen semptomlar şunlardır: Bu ağrı karşısında kendini çaresiz ve umutsuz hissetme, pasif kalma, klinik muayenelerde sürekli artan ağrı, uykusuzluk, bitkinlik, sosyal hayatta bozulma, depresyon ve anksiyetedir.

Ağrı bozukluğun tedavisinde; Ağrıların akut ya da kronik olmasına bağlı olarak birkaç farklı tedavi yöntemi birlikte uygulandığında olumlu sonuç alınabilir. İlaç tedavisinin yanı sıra psikoterapi, grup terapisi, uyku sorununun çözülmesi, akupunktur ve gevşeme tekniklerinin öğrenilmesi de faydalı olabilir.

Hipokondriyazis

Hipokondriyazis halk arasında hastalık hastalığı olarak adlandırılır. Hipokondriyazis, kişinin vücut belirtilerini yanlış yorumlamasına bağlı olarak ciddi ve tedavi edilemeyen bir hastalığı olabileceği korkusunu yaşamasıdır. Hipokondriyak kişiler bu korkularının anlamsız olduğunun farkındadırlar, ama bu onların anksiyetesini azaltmaya yetmez. Bu kişiler bazen duydukları yeni bir hastalığın kendilerinde olabileceği korkusuna kapılırken, bazen de normal belirtileri bile bir hastalık belirtisi olarak algılayabilirler. Bazen de bu korkular sevilen yakın birinin kaybından ya da televizyonda duyulan kötü bir haberden sonra da ortaya çıkabilir. Hipokondriyak kişiler sık sık doktora giderler, herhangi bir hastalıkları olmadığı söylendiğinde ikna olmazlar. Gereksiz birçok tıbbi testi ve tahlili yaptırırlar. Ayrıca bu hastalık hastalığı durumu yüzünden sosyal ilişkilerinde de bozulma olur, sürekli hastalıklarından yakınarak çevrelerindeki insanları bıktırırlar.

somatoform-bozukluklar-4Hipkondriazisin nedenleri ve belirtileri: Hipokondriazisin birçok farklı nedeni olduğu düşünülmektedir. Bir görüşe göre, hipokondriyak kişiler beden duyumlarına karşı aşırı hassasiyete sahiptirler. Bu nedenle de kalp çarpıntısı ya da baş ağrısı gibi belirtileri çok daha ciddi belirtilermiş gibi yorumlayıp paniğe kapılabilirler.

Başka bir görüşe göre de, hipokondriyazis anksiyete ya da stresin bir sonucu olarak ortaya çıkabilir ya da kişi sorunun asıl kaynağı ile yüzleşmemek için fiziksel bir hastalığı varmış gibi davranabilir. Hipokondriyazis bozukluğu her yaşta ortaya çıkabilir. Kadın ve erkeklerde görülme sıklığı aynıdır.

Hipkondriazisin tedavisi : Tedavide ilaç tedavisi ile birlikte bilişsel davranışçı terapi fayda sağlamaktadır.

Beden dismorfik bozukluğu

Beden dismorfik bozukluğu kişinin sürekli aslında var olmayan bedensel kusurlarıyla uğraşması şeklinde ortaya çıkan bir bozukluktur. Bu uğraşılar kişinin işlevselliğinde bozulmalara neden olur ve sosyal hayatını etkiler.

Beden dismorfik bozukluğu genellikle ergenlik döneminin başlarında ortaya çıkmaktadır, ortalama görülme yaşı 17’dir. Özellikle ergenlik döneminde ergen için dış görünümün önemi büyüktür ve bedenini beğenmeyebilir. Kendini güzel bulmayabilir, şişman olduğunu ya da boyunun kısa olduğunu düşünebilir. Bu düşünceler zamanla yoğunlaşıp kişinin okul, aile ya da arkadaşlık ilişkilerini etkiler hale geldiğinde bir sorun var demektir. Beden dismorfik bozukluğuna nörobiyolojik ve psikolojik etkenlerin yol açtığı düşünülmektedir .

Psikolojik nedenleri ise özellikle son yıllarda medyada güzellik ve iyi görünümün, mükemmel erkek ve kadın imajının desteklenmesi ile kişilerin kendi dış görüntüleriyle ilgili kaygılara kapılmaları bir başlangıç nedeni olabilir. Ayrıca kişinin çocukluktaki aile yaşantısı da önemli bir etken olabilir.

Beden dismorfik bozukluğunun en sık rastlanılan belirtileri şunlardır:

– Bedenin bir bölgesi ile ilgili aşırı düşüncelere sahip olmak (sivilceler, akneler, yaralar, yüzdeki kırışıklıklar, saç dökülmesi, kellik, yüzün şekli, simetri olup olmaması vb.)

– Anksiyeteyle baş edebilmek için ritüel davranışlarda bulunmak ( sürekli diyet ve egzersiz yapmak, makyaj ritüelleri, ayna karşısında saatlerce duruşunu seyretmek vb.) problemli gördükleri bölgeyi makyaj, şapka ya da giysi ile gizlemeye çalışmak

– Sürekli aynadaki ya da vitrin camındaki görünüşünü kontrol etmek

– Sürekli diğer insanlara görünüşünü onaylatma çabasında olmak

– Sürekli insanları görünüşlerine göre kıyaslamak

– Ev dışı aktivitelerden ve sosyal ortamlardan kaçmak

Beden dismorfik bozukluğunun tedavisi: İlaç ve psikoterapi birlikte kullanılmaktadır. Kişinin kendisine zarar verme riskinin olduğu bazı durumlarda hastanede tedavi görmesi gerekebilir. Dış görünüşün öneminin medyada ve günlük hayatta sıkça vurgulandığı günümüzde, ailelere, öğretmenlere, doktorlara, medyaya ve gençlerle çalışan herkese önemli görevler düşmektedir.

Oylamak ister misin?

0 puan
Upvote Downvote

Yorumlar

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Loading…

0

Comments

0 comments

Muğla'ya "Yerel Tohum Merkezi" Açılıyor

Dengemizi onlar koruyor: Savunma Mekanizmaları